Draeniau a charthffosydd

Rheoliadau Adeiladu

Os byddwch am atgyweirio peipen law, twll archwilio neu ffitiad cysylltiedig sy’n bodoli eisoes, neu os byddwch am roi rhai newydd yn lle hen rai, ni fydd angen cymeradwyaeth rheoliadau adeiladu fel rheol os yw’r deunyddiau newydd a ddefnyddir yr un fath â’r hen rai.

Fel rheol, fodd bynnag, bydd angen cymeradwyaeth rheoliadau adeiladu i ddarparu peipen law, twll archwilio neu ffitiad cysylltiedig sy’n newydd sbon.

Bydd hynny hefyd yn berthnasol i ddraeniau dŵr glaw neu ddraeniau dŵr budr newydd y tu mewn yn ogystal â thu allan i’r adeilad, ac unrhyw drefniadau ar gyfer cael gwared â charthion nad ydynt yn mynd i mewn i’r brif system garthffosiaeth (megis tanciau carthion) gan gynnwys eu harllwysfeydd a’u meysydd draenio.

Draenio

Dylai gwaith gosod system ddraenio newydd sbon, neu system ddraenio newydd yn lle hen un, gydymffurfio â gofynion y Rheoliadau Adeiladu. Isod ceir rhywfaint o wybodaeth am systemau draenio a chyfarwyddyd cyffredinol ynghylch sut i gydymffurfio â’r gofynion.

Draenio dan y ddaear

Ceir dau fath o system ddraenio:

  • System draenio dŵr wyneb (dŵr glaw o doeau, wynebau palmantog ac ati)
  • System draenio dŵr budr (dŵr gwastraff o ystafelloedd ymolchi, ceginau ac ati)

Mewn rhai ardaloedd caiff y ddwy system eu cyfuno, a bydd dŵr wyneb a dŵr budr yn cael eu cludo i ffwrdd gan yr un draeniau a’r un carthffosydd. Byddai’n ddoeth peidio â thybio eich bod yn gwybod pa fath o system sy’n bodoli, a dylech gadarnhau’r manylion drwy gysylltu â’r awdurdod lleol neu’r awdurdod dŵr perthnasol. Bydd angen i unrhyw waith a wneir ar y naill system neu’r llall gydymffurfio â’r Rheoliadau Adeiladu.

Dŵr wyneb / Dŵr glaw

Os oes system ddraenio gyfun ar gael (gweler uchod), efallai y gallai’r dŵr glaw gael ei ddraenio i mewn i’r system honno. Os nad oes system gyfun ar gael, neu os bydd yr awdurdodau’n dweud nad oes gan y rhwydwaith draenio presennol ddigon o gapasiti ar gyfer dŵr wyneb ychwanegol, dylid gweithredu mewn ffordd arall.

Un opsiwn fyddai defnyddio ‘ffos gerrig’. I bob pwrpas, twll a gaiff ei gloddio yn y ddaear yw hwn a’i lenwi wedyn â deunydd llawn tyllau mân (rwbel, cerrig ac ati) y gellir draenio dŵr glaw i mewn iddo. Bydd y ffos gerrig yn gweithio drwy ddal y dŵr nes ei fod yn suddo i mewn i’r pridd. Felly, mae’n hanfodol cadarnhau a oes gan y pridd y nodweddion cywir i allu amsugno’r dŵr.  Mae’n debygol y byddai ffos gerrig yn llai effeithiol o lawer (ac efallai’n annerbyniol) mewn pridd cleiog, er enghraifft, nag y byddai mewn pridd graeanog. Bydd y math o bridd sydd o amgylch y ffos gerrig, a faint o ddŵr sy’n draenio i mewn iddi, yn effeithio ar faint y ffos.

Mae gan amryw wneuthurwyr eu hatebion masnachol eraill eu hunain i broblemau draenio hefyd.

Dŵr budr

Cyn dechrau ar unrhyw waith, argymhellir y dylech gadarnhau a yw’r system ddraenio yr ydych yn ymdrin â hi yn garthffos gyhoeddus ynteu’n garthffos breifat.

Carthffos gyhoeddus

Os bwriedir codi’r adeilad arfaethedig o fewn 3.0m i garthffos gyhoeddus a/neu os byddwch yn cysylltu system ddraenio newydd â system carthffos gyhoeddus, bydd yn ofynnol yn gyfreithiol ichi gysylltu â’ch awdurdod dŵr lleol (‘cwmni carthffosiaeth’) i ymgynghori ag ef ynghylch y gwaith yr ydych yn bwriadu ei gyflawni.

Byddai’n ddoeth cysylltu â’r cwmni carthffosiaeth cyn creu cynlluniau, oherwydd gallai’r gwaith sy’n gysylltiedig â’r garthffos olygu bod angen mesurau arbennig sy’n effeithio ar ddyluniad neu adeiladwaith yr adeilad newydd. Os bydd angen archwilio’r garthffos yr ydych yn bwriadu adeiladu drosti neu wrth ei hymyl, gallai’r cwmni carthffosiaeth godi ffi am y gwasanaeth hwnnw.

Tyllau archwilio – Fel rheol, ni fydd cwmnïau carthffosiaeth yn caniatáu i’r estyniad gael ei adeiladu dros dyllau archwilio carthffosydd cyhoeddus. Bydd angen symud unrhyw dyllau archwilio sy’n bodoli, a rhoi cysylltydd 'Y' yn eu lle.  Yna dylai’r twll archwilio newydd gael ei adeiladu yn yr ardd, i ffwrdd o’r adeilad newydd, gan fynd â’r gwastraff i gyd o’r tŷ a’i drosglwyddo’n ôl i’r brif system gan ddefnyddio’r cysylltydd 'Y'.

Carthffos breifat

Mae carthffos breifat yn system nad yw’n eiddo i’r awdurdod dŵr ond sy’n eiddo yn hytrach i’r perchnogion tai sy’n ei defnyddio. Yn gyffredinol, cafodd y rhan fwyaf o systemau carthffosydd preifat eu hadeiladu ar ôl 1939. Argymhellir y dylech gysylltu â’ch awdurdod dŵr lleol, a fydd yn gallu cadarnhau a yw eich carthffos yn un gyhoeddus ynteu’n un breifat. Y sawl sy’n defnyddio’r system ddraenio sydd fel rheol yn gyfrifol am ei chynnal a’i chadw.

Os ydych am wneud gwaith a allai effeithio ar bobl eraill sy’n defnyddio carthffos breifat, dylid eu hysbysu a dylid cael caniatâd ganddynt. Os byddwch yn dewis adeiladu estyniad dros dwll archwilio a bod y system yn un breifat, bydd angen defnyddio gorchudd sydd wedi’i selio ac y gellir ei sgriwio’n sownd er mwyn atal nwyon ac arogleuon rhag cyrraedd ystafelloedd yr eiddo. Fodd bynnag, mae’n arfer da symud unrhyw dyllau archwilio i fan sydd y tu allan i’r adeilad, fel y disgrifir uchod, oherwydd bydd hynny’n ei gwneud yn haws mynd at y tyllau archwilio er mwyn cynnal a chadw unrhyw ddraeniau sydd wedi’u blocio.

Adeiladu dros garthffosydd

Os bwriedir adeiladu’r sylfeini bob ochr i’r bibell ddraenio, dylid gofalu nad yw pwysau (llwythi) y sylfeini a’r waliau’n cael ei roi ar y bibell.  Fel rheol, byddai hynny’n golygu creu pont dros y bibell ddraenio gan ddefnyddio linteli, er enghraifft, a gadael bwlch priodol i sicrhau na fydd y sylfeini, os byddant yn symud ryw ychydig, yn rhoi llwythi ar y pibellau ac yn eu difrodi. Mae’n arfer da llenwi’r bwlch â deunydd hyblyg, yn enwedig os ydych yn gwybod bod llygod yn broblem.

Tyllau archwilio

Efallai y bydd angen y rhain ble bynnag y mae’r bibell ddraenio yn newid cyfeiriad, a ble bynnag y mae angen osgoi gosod pibellau rhy hir y byddai’n anodd eu glanhau / rhodennu. Y dyfnder a nifer y cysylltiadau a fydd yn pennu’r math o dwll archwilio a ddefnyddir a’i faint.

Cynnal profion

Mae’n arfer da cynnal prawf ar y system ddraenio cyn gwneud unrhyw waith ôl-lenwi. Gallai’r Gwasanaeth Rheoli Adeiladu ofyn am gael gweld y prawf yn cael ei gynnal, a bydd yn gwneud hynny fel rheol. Gellir cynnal y prawf mewn dwy ffordd a fydd yn golygu selio’r system ddraenio er mwyn gallu cynyddu’r pwysedd sydd ynddi (bydd gostyngiad yn y pwysedd yn dangos bod y system ddraenio’n gollwng):

Prawf aer – Caiff aer ei bwmpio i mewn i’r system er mwyn creu rhywfaint o bwysedd, ac fe’i gadewir wedyn er mwyn gweld a yw’r pwysedd yn disgyn.

Prawf dŵr – Caiff y system ei llenwi â dŵr â cholofn sydd tua 1.0m o uchder. (Efallai y bydd angen ychwanegu darn o bibell blastig er mwyn sicrhau 1.0m o uchder). Ar ôl i’r dŵr setlo, fe’i gadewir am gyfnod er mwyn gweld a yw lefel y dŵr yn disgyn.

Draenio uwchben y ddaear

Os ydych yn newid, yn ychwanegu neu’n creu system ddraenio newydd uwchben y ddaear, h.y. cegin neu ystafell ymolchi newydd, dylid ystyried yr eitemau canlynol er mwyn cydymffurfio â’r Rheoliadau Adeiladu:

Pibellau gwastraff

Os oes unrhyw beiriannau neu ffitiadau sy’n defnyddio dŵr yn yr adeilad, caiff maint y pibellau gwastraff sy’n draenio dŵr ohonynt ei reoli gan y pellter y mae’n rhaid i’r bibell ei deithio i gyrraedd pibell garthion ac awyru, a faint o beiriannau neu ffitiadau (unedau) a fydd yn gollwng eu gwastraff i mewn iddi. Dylid darparu mynediad i bob tro 90 gradd sydd yn y pibellau, a dylid darparu paneli er mwyn medru gwneud gwaith cynnal a chadw. Er mwyn atal arogleuon o’r system ddraenio rhag cyrraedd yr ystafelloedd, dylid darparu trap dŵr ym mhob pibell wastraff – fel rheol yn y man lle mae’r bibell yn gadael yr uned gyntaf.

Pibell garthion ac awyru

Defnyddir y bibell hon i ollwng yr arogleuon a’r nwyon sy’n ffurfio yn y system garthffosydd, a helpu i drosglwyddo’r gwastraff yn fertigol i’r twll archwilio agosaf. Bydd sicrhau bod cyn lleied ag sy’n bosibl o droeon yn y bibell garthion ac awyru rhwng lefel mynediad uchaf y bibell wastraff a’r twll archwilio yn galluogi’r bibell i weithio’n well, ac yn gyffredinol ni ddylai gynnwys mwy na 4 tro. Uwchlaw’r lefel honno, gall y bibell orffen a gollwng arogleuon a nwyon y tu allan ble bynnag y mae’n gyfleus. Fodd bynnag, os yw o fewn 3.0m i ffenest y gellir ei hagor, dylai’r bibell orffen o leiaf 0.9m uwchlaw’r ffenest honno.

Falf Derbyn Aer

Weithiau mae’n anodd gosod pibell garthion fel y gall ollwng arogleuon a nwyon y tu allan. Os felly, gellid defnyddio system sy’n cynnwys Falf Derbyn Aer. Os oes gan y tŷ eisoes bibell garthion ac awyru sy’n gollwng arogleuon a nwyon y tu allan, gall unrhyw bibell garthion ychwanegol sy’n cysylltu â’r un ddraen dan y ddaear gael aer yn fewnol drwy ddefnyddio Falf Derbyn Aer. Mae’n ffitiad masnachol â falf sy’n caniatáu i aer fynd i mewn i’r bibell garthion ond sy’n ei rwystro rhag ei gadael.

Fel rheol, caiff Falf Derbyn Aer ei defnyddio mewn cegin neu ystafell ymolchi neu mewn atig, a gellir cysylltu’r bibell wastraff â’r bibell y mae’n ei hawyru yn yr un modd â phibell garthion ac awyru sy’n gollwng arogleuon a nwyon y tu allan. Dylid gosod y falf ar lefel uwch nag ymyl uchaf yr uned uchaf (basn neu sinc yn gyffredinol), a dylai fod mewn man lle mae llif yr aer yn ddigonol. Os byddwch am roi blwch o amgylch y falf, dylid gadael bwlch aer ar y top a’r gwaelod er mwyn gadael yr aer i fynd i mewn ac allan.

Draenio dŵr glaw

Bydd angen cafnau ar y rhan fwyaf o wahanol fathau o doeau er mwyn atal dŵr glaw rhag rhedeg ar y waliau a’r ffenestri, oherwydd gallai hynny beri i ddŵr fynd i mewn i’r adeilad ac achosi tamprwydd.  Dylid gosod y cafnau ar oleddf sy’n cyfeirio’r dŵr i beipen law, a dylent fod yn ddigon mawr i sicrhau nad ydynt yn gorlifo.  Dylai’r beipen law fod yn ddigon mawr i allu mynd â’r dŵr i’r system ddraenio dan y ddaear heb fod unrhyw ddŵr yn ôl-gronni.  Mae’n arfer da peidio â chael cafnau sy’n rhy hir, a chael nifer resymol o beipiau glaw a fydd yn sicrhau nad yw’r cafnau yn mynd yn rhy fawr.

Fel rheol ni fydd angen cafnau ar doeau gwellt.  Mae systemau ar gael ar gyfer dŵr sy’n diferu o fondo, y gellir eu defnyddio ar doeau nad oes angen cafnau arnynt. Yn ogystal, nid oes yn rhaid i bortshys a thoeau bach llai na 6m² gael cafnau, oni bai y byddai’r dŵr a fyddai’n llifo oddi arnynt o ganlyniad i hynny yn beryglus.

Cynnal prawf

Os oes peipen law o fewn yr adeilad, efallai y bydd y Gwasanaeth Rheoli Adeiladu yn gofyn ichi gynnal prawf arni yr un pryd â’r prawf ar y system ddraenio dan y ddaear.  Gellir cynnal y prawf mewn dwy ffordd a fydd yn golygu selio’r system ddraenio er mwyn gallu cynyddu’r pwysedd sydd ynddi (bydd gostyngiad yn y pwysedd yn dangos bod y system ddraenio’n gollwng):

Prawf aer – Caiff aer ei bwmpio i mewn i’r system er mwyn creu rhywfaint o bwysedd, ac fe’i gadewir wedyn er mwyn gweld a yw’r pwysedd yn disgyn.

Prawf dŵr – Caiff y system ei llenwi â dŵr â cholofn sydd tua 1.0m o uchder. (Efallai y bydd angen ychwanegu darn o bibell blastig er mwyn sicrhau 1.0m o uchder). Ar ôl i’r dŵr setlo, fe’i gadewir am gyfnod er mwyn gweld a yw lefel y dŵr yn disgyn.

Deunyddiau

Dylai’r deunyddiau a ddefnyddir fod yn ddigon cryf a gwydn, a dylai pob uniad yn y cafnau allu dal dŵr dan amodau gweithio. Os oes peipen law y tu mewn i adeilad, dylai allu pasio prawf pwysedd.  Dylai cafnau a pheipiau glaw gael eu cynnal yn gadarn heb fod eu symudiadau thermol yn cael eu cyfyngu, a dylai metelau gwahanol gael eu gwahanu gan ddeunydd nad yw’n fetel, er mwyn atal unrhyw rydu electrolytig.

Dŵr daear

Fel rheol ni fydd angen cymeradwyaeth rheoliadau adeiladu i osod cerrig palmant newydd yn lle hen rai neu ailosod cerrig palmant o amgylch tai, ond dylai’r gwaith gael ei wneud yn y fath fodd fel bod unrhyw ddŵr yn gallu cael ei ddraenio’n ddigonol i ffwrdd o’r adeilad. Os nad yw’n bosibl i arwynebau ddraenio dŵr heb gymorth, dylai’r cerrig palmant gael eu defnyddio gyda chwteri neu sianelau sy’n gollwng y dŵr i mewn i system ddraenio. 

Fel rheol, dylai unrhyw gwteri a phibellau draenio newydd gael cymeradwyaeth rheoliadau adeiladu.  Dylid gosod cwteri mewn mannau isel lle byddai dŵr yn cronni fel arall. Dylid gosod cwteri canolog hwnt ac yma i sicrhau na chaiff y prif gwteri eu gorlwytho ac na fydd y dŵr sy’n llifo yn y sianelau’n rhy ddwfn. Dylid gosod gratin cwteri oddeutu 5mm islaw lefel yr ardal balmantog gyfagos er mwyn darparu ar gyfer unrhyw sadio.  Dylid darparu dull o atal silt a graean rhag mynd i mewn i’r system, naill ai drwy ddarparu potiau cwteri o faint addas, neu siambrau casglu.

Ymwadiad

Canllaw rhagarweiniol yw hwn, ac nid yw’n ffynhonnell awdurdodol o wybodaeth gyfreithiol. Mae’r arweiniad yn ymwneud â’r drefn gynllunio ar gyfer Cymru. Gall y polisi yn Lloegr fod yn wahanol. Os ydych yn ansicr, cysylltwch â’ch awdurdod cynllunio lleol.

Darllenwch yr ymwadiad llawn.